Soto Betawi, Endonezya’nın başkenti Jakarta’nın yerli halkı Betawilerin mutfağına ait, dana eti ve isteğe bağlı sakatatın hindistan cevizi sütüyle (bazı tariflerde ayrıca inek sütüyle) koyulaştırılmış baharatlı bir suda pişirildiği çorbadır. Patates, domates, taze soğan ve kızarmış arpacık soğanla tamamlanır; yanında pirinç, sambal ve misket limonu verilir.
Hızlı Bilgiler
| Başlık | Bilgi |
|---|---|
| Ülke ve bölge | Endonezya; Jakarta (Betawi mutfağı) |
| Çorba ailesi | Soto (Endonezya’nın bölgesel çorba ailesi) |
| Ayırt edici özellik | Hindistan cevizi sütü ve/veya süt ile kremamsı su |
| Temel malzemeler | Dana eti, sakatat (isteğe bağlı), patates, domates, baharat ezmesi |
| Ev tarifi | 4 porsiyon |
| Toplam süre | Yaklaşık 2 saat 30 dakika |
Soto Betawi Nedir?
Endonezya’da “soto” tek bir yemeğin değil, bölgeden bölgeye değişen bir çorba ailesinin adıdır. Soto Betawi’yi bu ailenin diğer üyelerinden ayıran şey, suyunun hindistan cevizi sütü ve bazı tariflerde taze süt eklenerek kremamsı bir kıvama getirilmesidir. İçine dana eti ve geleneksel olarak işkembe, ciğer gibi sakatatlar girer; sakatat kullanmak istemeyenler yalnızca etle de yapabilir. Baharat ezmesi arpacık soğan, sarımsak, zencefil, kişniş tohumu, kimyon, karabiber ve karanfil gibi malzemelerden oluşur; limon otu ve defne yaprağıyla birlikte kavrulur.
Soto Betawi’nin Tarihi ve Kökeni
“Betawi” adı, Jakarta’nın Hollanda sömürge dönemindeki adı Batavia’dan türemiştir. “Soto Betawi” adının Lie Boen Po adlı bir satıcı tarafından, Jakarta’daki Prinsen Park (bugünkü Lokasari eğlence alanı) çevresinde yaygınlaştırıldığı birden fazla Endonezya kaynağında aktarılıyor. Bu adın hangi yıl kullanılmaya başlandığı konusunda kaynaklar uyuşmuyor; bu yüzden kesin bir tarih vermiyoruz.
“Soto” kelimesinin Hokkien Çincesinden geldiği ve yemeğin Çin, Hint, Avrupa ve Cava mutfaklarının etkilerini taşıdığı görüşü de kaynaklarda geçiyor. Ancak bu etimoloji esas olarak tek bir yayın kaynağına dayandığı için kesin bilgi olarak değil, yaygın kabul gören bir açıklama olarak sunuyoruz.
Geleneksel Tarif
Aşağıdaki tarif, Endonezya kaynaklarında ortak geçen yapıyı esas alır: et ayrı haşlanır, baharat ezmesi kavrulup et suyuna eklenir, hindistan cevizi sütü en sonda kısık ateşte katılır ve çorba kasede malzemelerin üzerine dökülerek servis edilir.
Malzemeler
Çorba için:
- 800 g dana döş ya da incik (isteğe göre 200 g’ını işkembe veya ciğerle değiştirebilirsiniz)
- 1,5 litre su
- 400 ml hindistan cevizi sütü
- 200 ml tam yağlı süt
- 2 sap limon otu (ezilip düğümlenmiş)
- 2 defne yaprağı
- 2 cm galanga (bulunamazsa zencefil miktarını artırın)
- 2 yemek kaşığı sıvı yağ
- Tuz
Baharat ezmesi için:
- 6 arpacık soğan
- 4 diş sarımsak
- 2 cm taze zencefil
- 1 çay kaşığı kişniş tohumu
- ½ çay kaşığı kimyon
- ½ çay kaşığı karabiber
- 2 karanfil
- 1 tutam muskat
Servis için:
- 3 orta boy patates (küp doğranıp kızartılmış ya da haşlanmış)
- 2 domates (dilimlenmiş)
- 2 dal taze soğan ve birkaç yaprak kereviz yaprağı
- Kızarmış arpacık soğan
- Misket limonu, sambal, pirinç pilavı
Hazırlanışı
1. Eti haşlayın
Eti su ile tencereye alın, kaynamaya başlayınca köpüğünü alın. Kısık ateşte 1,5–2 saat, et yumuşayana kadar pişirin. Eti çıkarıp lokma büyüklüğünde doğrayın, suyu süzüp ayırın.
2. Baharat ezmesini hazırlayın
Baharat ezmesi malzemelerini havanda ya da mutfak robotunda pürüzsüz bir macun haline getirin.
3. Ezmeyi kavurun
Yağı ısıtın, ezmeyi limon otu, defne yaprağı ve galangayla birlikte kokusu çıkana kadar 4–5 dakika kavurun.
4. Suyu birleştirin
Kavrulan ezmeyi et suyuna aktarın, doğranmış eti ekleyip 15 dakika pişirin. Tuzunu ayarlayın.
5. Hindistan cevizi sütünü ekleyin
Ateşi kısın; hindistan cevizi sütünü ve sütü ekleyip karıştırarak ısıtın. Kesilmemesi için fokur fokur kaynatmayın.
6. Servis edin
Kaselere patates ve domates dilimlerini koyun, üzerine et ve sıcak çorbayı dökün. Taze soğan, kereviz yaprağı ve kızarmış arpacık soğan serpin. Yanında pirinç, sambal ve misket limonuyla servis edin.
Türkiye’de Uyarlama Notları
Limon otu ve galanga Asya marketlerinde bulunur; galanga yoksa zencefil miktarını biraz artırmak en yakın sonucu verir. Sakatat olarak işkembe Türk mutfağına en tanıdık seçenektir. Endonezya’da kullanılan emping krakeri bulunamazsa servis tamamen onsuz da yapılabilir. Bu uyarlamalar editoryal önerimizdir, geleneksel tarifin parçası değildir.
Sıkça Sorulan Sorular
Soto Betawi’yi diğer soto çeşitlerinden ayıran nedir?
Suyunun hindistan cevizi sütü ve bazı tariflerde süt eklenerek kremamsı bir kıvama getirilmesi. Endonezya’daki pek çok soto çeşidi daha berrak bir suyla hazırlanır.
Soto Betawi mutlaka sakatatla mı yapılır?
Hayır. Geleneksel olarak sakatat kullanılır, ancak yalnızca dana etiyle yapılan versiyonlar da yaygındır.
Soto Betawi yanında ne yenir?
Genellikle pirinç pilavı, sambal, misket limonu, turşu ve kraker ile servis edilir.
“Betawi” ne anlama gelir?
Jakarta’nın yerli halkının adıdır; şehrin sömürge dönemindeki adı Batavia’dan türemiştir.
Sonuç
Soto Betawi, Endonezya’nın geniş soto ailesi içinde kremamsı suyuyla ayrışan, Jakarta’nın mutfak kimliğini en iyi özetleyen çorbalardan biridir.
Dünyanın En İyi Çorbalarından Diğer Tarifler
Bu tarif, Dünyanın En İyi 50 Çorbası rehberimizin bir parçasıdır. Listeden diğer çorbalar:
Kaynaklar
- NOW! Jakarta — Soto Betawi
- The Jakarta Post — Some interesting facts about soto Betawi
- RRI — From Batavia to the Dinner Table
- Migrationology — Soto Betawi
Editoryal not: “Soto Betawi” adının yaygınlaşma tarihi kaynaklar arasında tutarsız olduğu için verilmemiştir; “soto” kelimesinin Hokkien kökenli olduğu görüşü tek kaynaklı olduğundan temkinli sunulmuştur.
Görsel notu: Bu sayfadaki fotoğraf yapay zekâ ile oluşturulmuş temsili bir görseldir; belirli bir üreticinin, bölgenin veya tarihsel anın belgesel fotoğrafı değildir.
