Lavanta çoğu evde koku kesesi ve süs bitkisi olarak bilinir. Oysa doğru türü, mutfakta da kullanılan yenilebilir bir bitkidir. Ancak burada önemli bir sınır var: yemekte yalnızca gıda sınıfı İngiliz lavantası (Lavandula angustifolia), üstelik çok az miktarda kullanılır. Süs amaçlı ya da ilaçlanmış lavanta ve lavanta esansiyel yağı yenmez.
Her lavanta yenir mi?
Hayır. Mutfak için önerilen tek tür İngiliz lavantasıdır (Lavandula angustifolia). Düşük kâfur içeriği sayesinde tatlımsı, çiçeksi bir aroma verir; bu yüzden sabunsu ya da acı bir tat bırakmaz. ‘Munstead’ ve ‘Hidcote’ bu türün mutfakta sık kullanılan çeşitleridir.
Diğer türler uygun değildir: lavandin (Lavandula x intermedia) daha yüksek kâfur içerir ve ancak çok az kullanılabilir; İspanyol/Fransız lavantası (Lavandula stoechas) ve süs amaçlı çeşitler yüksek kâfur nedeniyle mutfağa uygun değildir. Bahçe merkezlerinden alınan süs lavantaları çoğunlukla sistemik pestisitle işlem görmüş olabileceği için yenmez. Bu nedenle ürünün etiketinde “gıda sınıfı”, “culinary” ya da “yenilebilir lavanta” ibaresini ve mümkünse organik sertifikayı arayın. Lavanta esansiyel yağı ağızdan alınmaz; mutfakta yalnızca kuru çiçek tomurcukları kullanılır.
Mutfakta lavanta nasıl kullanılır?
Lavanta güçlü bir aromaya sahiptir, bu yüzden az kullanılır; fazlası yemeğe parfüm ya da sabun tadı verir. Genel ölçü olarak çayda fincan başına 1-2 tomurcuk, bir tarifte yaklaşık yarım çay kaşığı kuru tomurcuk iyi bir başlangıçtır.
Sık kullanıldığı yerler:
- Tatlılar: kurabiye ve tereyağlı bisküvi (shortbread), limonlu kek gibi hamur işlerinde.
- Şeker, bal ve şurup: kuru tomurcuklar bala veya şurup içine birkaç gün demlenerek aromalandırılır.
- İçecekler: limonata ve bitki çayı.
- Baharat karışımı: geleneksel Herbes de Provence karışımında yer alabilir.
Lavanta; bal, limon, yaban mersini ve çikolata gibi tatlarla uyum sağlar.
Lavanta çayı nasıl demlenir?
Bir fincan sıcak suya 1-2 kuru lavanta tomurcuğu ekleyip birkaç dakika demleyin. Az miktarla başlayın, tada göre artırın. Aroma yoğun olduğu için fazla tomurcuk acılaşmaya yol açar.
Dikkat edilmesi gerekenler
Yalnızca gıda sınıfı, ilaçsız (tercihen organik) lavanta kullanın. Az miktar yeterlidir; fazla tüketim bazı kişilerde mide rahatsızlığı veya baş ağrısına yol açabilir. Süs amaçlı, ilaçlanmış lavanta ve esansiyel yağ yemekte kullanılmaz. Lavanta bir besin kaynağı değildir; tat vermek için kullanılır ve tek başına bir sağlık etkisi vaadiyle tüketilmemelidir. Hamilelik, düzenli ilaç kullanımı veya mevcut bir sağlık durumu söz konusuysa tüketmeden önce bir sağlık uzmanına danışın.
Sıkça sorulan sorular
Lavanta yenir mi?
Doğru tür (gıda sınıfı İngiliz lavantası) az miktarda yenir. Süs amaçlı, ilaçlanmış lavanta ve esansiyel yağ yenmez.
Hangi lavanta mutfakta kullanılır?
Lavandula angustifolia, yani İngiliz lavantası. ‘Munstead’ ve ‘Hidcote’ gibi çeşitleri mutfakta tercih edilir.
Lavanta neden bazen sabun gibi tat veriyor?
İki nedenle: fazla miktarda kullanmak ve yüksek kâfur içeren yanlış türü (ör. süs lavantası) seçmek. Az kullanın ve doğru türü tercih edin.
Bahçemdeki lavantayı yiyebilir miyim?
Yalnızca doğru tür (İngiliz lavantası) ise ve ilaçsız, temiz koşullarda yetiştiyse. Emin değilseniz yemeyin; gıda sınıfı olarak satılan lavantayı tercih edin.
