Son güncelleme:

İngiliz mutfağı uzun süre sade ve özensiz bir mutfak olarak anıldı; oysa adını dünyaya duyurmuş pek çok yemek, peynir ve içki kültürü buradan çıkar. Fırında pişen etler, hamur işleri, tuzlu turtalar, peynirler ve çay saati bu mutfağın omurgasını oluşturur; sömürgecilik dönemi ve savaş sonrası göçlerle gelen Hint, Karayip ve Çin etkileri ise bugünün İngiliz sofrasının ayrılmaz parçasıdır. Balkan mutfağı için ayrı rehberimize bakabilirsiniz: Balkan Mutfağı Rehberi.

Kısa Tarih

  • Orta Çağ: Varlıklı sofralarda ince beyaz buğday unundan yapılan manchet ekmeği yenirken halk arpa, çavdar ve kepekli ekmekle beslenirdi. Haçlı seferleri ve baharat ticaretiyle tarçın, karanfil ve muskat zengin mutfağına girdi. Sıcak sütün şarap veya birayı kesmesiyle yapılan posset hem içecek hem ilaç sayılırdı; bugünkü limonlu posset tatlısı bunun torunudur.
  • 17.–18. yüzyıl: Çay ve şeker ithalatıyla çay kültürü başladı; et ve balığı tereyağıyla kavanozlarda saklama (potting) yaygınlaştı. Göl Alaşası balığıyla yapılan potted char bunun bilinen örneğidir.
  • 19. yüzyıl: Sanayi devrimiyle kentlere göç arttı; ucuz ve doyurucu fish and chips işçi sınıfının yemeği oldu. 1861’de yayımlanan Mrs Beeton’s Book of Household Management, orta sınıf mutfağının el kitabı haline geldi. Kontes Rumford olarak da bilinen bilim insanı Benjamin Thompson’ın 18. yüzyıl sonunda geliştirdiği kapalı ocak tasarımı, açık ateşe göre çok daha verimliydi.
  • 20. yüzyıl: İki dünya savaşı ve 1954’e kadar süren karne uygulaması mutfağı sadeleştirdi. Sonraki on yıllarda Hint restoranları yaygınlaştı; chicken tikka masala İngiltere’de popüler hale geldi. 1990’lardan itibaren “Modern British” akımı yerel ve mevsimsel ürünleri yeniden öne çıkardı.

Öğünler ve Klasik Yemekler

Kahvaltı: Full English

Tam İngiliz kahvaltısı (full English veya fry-up) kızarmış ya da sahanda yumurta, domuz pastırması (bacon), sosis, ızgara domates ve mantar, domates soslu kuru fasulye (baked beans) ve kızarmış ekmekten oluşur. Kan sosisi black pudding (domuz kanı, yağ ve yulaf veya arpa ile yapılır) ve önceki günden kalan patates ve lahananın tavada kızartılmasıyla yapılan bubble and squeak da sıkça eklenir. İrlanda, İskoçya ve Galler’in kendi versiyonları vardır.

Pub yemekleri ve sokak lezzetleri

  • Fish and chips: Bira hamuruna bulanarak kızartılan morina veya mezgit ile kalın patates kızartması; tuz ve malt sirkesiyle, yanında bezelye püresi (mushy peas) ile servis edilir.
  • Ploughman’s lunch: Ekmek, Cheddar peyniri, turşu (özellikle tatlı-ekşi Branston pickle), elma ve turşu soğandan oluşan soğuk pub tablağı.
  • Cornish pasty: Cornwall madencilerinin taşınabilir öğünü; sığır eti, patates, şalgam ve soğanla doldurulan yarım ay şeklinde hamur işi. AB’de korunan coğrafi işareti vardır.
  • Turtalar: Kıymalı, üstü patates püresiyle kaplı shepherd’s pie (kuzu) ve cottage pie (sığır); biralı ıslak sığır eti turtası steak and ale pie.

Pazar yemeği: Sunday roast

Fırında pişmiş sığır, kuzu, tavuk ya da domuz eti; fırında patates, haşlanmış sebzeler, etin suyundan yapılan gravy sosu ve yumurtalı hamurdan kabararak pişen Yorkshire pudding ile servis edilir. Sığır rostonun yanında yaban turpu sosu, kuzunun yanında nane sosu klasiktir. Sığırın bel bölgesinden kesilen sirloin hem rosto hem biftek olarak İngiliz et kültürünün sembolüdür.

Çay saati

Öğleden sonra çayı (afternoon tea) 1840’larda Bedford Düşesi Anna’nın öğle ile geç akşam yemeği arasındaki açlığı gidermek için başlattığı bir gelenek olarak anlatılır. Katlı tabaklarda kabuğu alınmış küçük sandviçler (salatalıklı, yumurtalı), scone‘lar ve küçük pastalar sunulur. Scone, kaymak kıvamındaki clotted cream ve çilek reçeliyle yenirse buna cream tea denir. “High tea” ise aslında işçi sınıfının masada yediği daha doyurucu akşam öğünüdür.

Pişirme Yöntemleri ve Mutfak Gereçleri

  • Roasting: Etin yüksek ısılı fırında, kendi yağıyla pişirilmesi; Sunday roast’ın temeli.
  • Braising ve stewing: Etin az sıvıda, kapalı kapta uzun süre pişirilmesi; Lancashire hotpot ve İrlanda yahnisi bu yöntemle yapılır.
  • Steaming: Bez veya kase içinde saatlerce buharda pişirilen pudingler (Noel pudingi, sticky toffee ve spotted dick gibi tatlı pudingler, steak and kidney pudding gibi tuzlu olanlar).
  • Griddle: Döküm sacda pişen crumpet, Galler keki (Welsh cakes) ve yassı çörekler.
  • Gerekler: Elektrikli su ısıtıcısı (kettle) neredeyse her mutfakta bulunur; Yorkshire pudding için çukurlu tepsi, sos servisi için gravy boat ve çay için demlik ve çay örtüsü (tea cosy) klasik gereçlerdir.

Peynirler

  • Cheddar: Somerset’teki Cheddar köyünden adını alan, yıllandıkça keskinleşen sert inek peyniri; dünyada en çok taklit edilen peynirlerden biri.
  • Stilton: Sadece Derbyshire, Leicestershire ve Nottinghamshire’da üretilebilen mavi küflü peynir; Noel’de porto şarabıyla yenmesi gelenektir.
  • Wensleydale ve Red Leicester: Sırasıyla ufalanan, hafif ekşimsi bir Yorkshire peyniri ve annatto ile renklendirilmiş yumuşak sert peynir.

Bayram ve Özel Gün Tatlıları

  • Noel: Fırında hindi, kızarmış patates, Brüksel lahanası ve pastırmaya sarılı sosisler (pigs in blankets). Tatlı olarak brendiyle alevlendirilen kuru meyveli Christmas pudding (eski adıyla plum pudding) ve kıyılmış kuru meyveli küçük turtalar (mince pies) yenir.
  • Paskalya: Üstünde haç işareti bulunan baharatlı çörek hot cross bun geleneksel olarak Kutsal Cuma günü yenir. Badem ezmeli meyveli simnel cake önceleri Mothering Sunday’de (İngiltere’de Paskalya’dan üç hafta önceki Anneler Günü), bugün ise Paskalya’da yapılır.
  • Twelfth Night (5–6 Ocak): İçine fasulye saklı kek; fasulye kimden çıkarsa gecenin “kralı” olurdu.
  • Pancake Day: Büyük Perhiz’den önceki salı günü limon ve şekerle ince krep yenir.

İçecekler

  • Çay: Genellikle siyah çay, süt ilavesiyle içilir; İngiltere kişi başına çay tüketiminin en yüksek olduğu ülkelerdendir.
  • Bira: Oda sıcaklığına yakın servis edilen, fıçıda şartlandırılmış real ale‘ler, bitter, porter ve stout; pub kültürünün merkezidir.
  • Cider: Somerset, Herefordshire ve Devon elma bahçelerinden gelen elma şarabı.
  • Gin: 18. yüzyılda Londra’da aşırı tüketimiyle “Gin Çılgınlığı”na yol açan ardıç aromalı içki; London Dry bugün bir üretim stilinin adıdır. İskoç viskisi ve İngiltere’nin yüzyıllardır ithal ettiği porto ile sherry de İngiliz sofra kültürünün parçasıdır.

Not: Bu yazıda anılan içeceklerin bir kısmı alkollüdür; 18 yaşından küçüklere ikram edilmemelidir.

Kaynaklar

Görsel notu: Bu sayfadaki fotoğraf yapay zekâ ile oluşturulmuş temsili bir görseldir; belirli bir üreticinin, bölgenin veya tarihsel anın belgesel fotoğrafı değildir.